زمان لازم برای مطالعه صفحه 11 دقیقه
خلاصه این مطلب
- فیزیوتراپی بعد از شکستگی لگن در سالمندان، بخش اصلی بازگشت به استقلال است؛ هدف فقط «راه افتادن» نیست، بلکه بازگشت به نشستن، بلند شدن، راهرفتن و انجام کارهای روزمره با کاهش خطر افتادن دوباره است.
- شروع زودهنگام حرکت (در صورت نداشتن منع پزشکی) اهمیت زیادی دارد؛ ارزیابی فیزیوتراپی و شروع حرکت از روز بعد عمل و تداوم روزانه فیزیوتراپی توصیه میشود.
- تمرکز تمرینها باید روی انتقال، راهرفتن با کمک، تقویت عضلات ران و لگن، و تمرین تعادل باشد تا بیمار بتواند از تخت به صندلی منتقل شود، با واکر/عصا حرکت کند و خطر زمینخوردن کاهش یابد.
- پیشرفت واقعی زمانی رخ میدهد که درمان «چندرشتهای» باشد؛ یعنی فیزیوتراپی در کنار ارزیابی پزشکی، کنترل درد، مراقبت سالمندی، پیشگیری از افتادن، و پیگیری منظم انجام شود، نه بهصورت پراکنده و فقط چند جلسه تمرین.
- موفقیت درمان به تداوم برنامه در منزل و نظارت بستگی دارد؛ خانواده باید محیط خانه را ایمن کند و تمرینها را طبق برنامه ادامه دهد تا بیمار سریعتر و راحت تر به زندگی روزمره برگردد.
شکستگی لگن (فمور) در سالمندان یکی از حوادث مهم و تأثیرگذار در کیفیت زندگی است؛ زیرا علاوه بر درد شدید و نیاز به جراحی، تحرک بیمار را بهشدت محدود میکند و ریسک عوارضی مانند زخم بستر، لخته خون و کاهش استقلال را بالا میبرد. به همین دلیل، آغاز سریع توانبخشی فیزیوتراپی از روز اول پس از عمل نقش حیاتی دارد. توانبخشی و تمرینهای حرکتی باید حداکثر تا یک روز پس از جراحی آغاز شود. در واقع، شروع زودهنگام ورزش مانند تزریق «مکمل قدرت» در عضلات است؛ به محض اینکه بیمار قادر شد، باید به آرامی از تخت بلند شده و نشستن را تمرین کند تا روند بهبود تسریع شود. این پیشروی گامبهگام به حفظ توان عضلانی کمک میکند و از بروز عوارض ناشی از بستری طولانی جلوگیری میکند. مثلاً گفته میشود سالمند روز اول بعد از عمل با کمک فیزیوتراپیست تلاش کند روی پای سالم خود بایستد، و در روزهای بعدی (معمولاً در هفته اول) قدمزدن کوتاه به کمک واکر را شروع کند تا آرامآرام به وزن کامل روی پای آسیبدیده عادت کند.
هدف نهایی فیزیوتراپی پس از شکستگی لگن، بازگرداندن توانایی حرکتی و خوداتکایی به بیشترین حد ممکن است. در عمل، فیزیوتراپیست مجموعهای از تمرینات را برای حفظ قدرت عضلات و دامنه حرکتی مفصل لگن تدوین میکند. مطالعات نشان دادهاند که با انجام منظم این تمرینات میتوان از تحلیل عضلانی (آتروفی) جلوگیری کرد و توان عضلات چهارسر ران و باسن را تقویت نمود. برای مثال، تمرینات سادهای مانند لیفت پا در حالت درازکش یا ایستادن (بالا بردن پا از بستر در حالی که فرد روی تخت مینشیند) در همان روزهای اولیه پس از عمل اجرا میشود تا عضلات ران ضعیف نشوند. همزمان، حرکات دست و تنه نیز آموزش داده میشود تا گردش خون بهبود یابد و از لخته شدن خون جلوگیری شود.
مراحل فیزیوتراپی بعد از شکستگی لگن
پس از مرحله حاد جراحی و ثبات اولیه، توانبخشی رسمی شامل ترکیبی از تمرینات کنترل شده در بیمارستان یا کلینیک و تمرینات خانگی آغاز میشود. در ابتدا فیزیوتراپیست با حرکات کمککننده به بیمار کمک میکند تا تعادل خود را بازیابد. برای مثال، سالمند میتواند با ایستادن روی پای سالم و لمس نوک پای پای آسیبدیده با زمین تمرین کند و کمکم وزن روی پای آسیبدیده را افزایش دهد. توصیه میشود پیادهروی با استفاده از واکر یا عصا، وقتی وزنگذاری کامل بدون درد امکانپذیر شد، از روزهای دوم یا سوم آغاز گردد. تحقیقات نشان دادهاند توانبخشی با تجهیزات ساده خانگی (مانند صندلی مقاوم برای نشستن و برخاستن، باند کشی سبک، یا لاستیکهای فیزیوتراپی) میتواند اثر چشمگیری در تقویت عضلات پا و کاهش سفتی مفصل داشته باشد.
نکته مهم دیگر تمرینات تعادلی است. فیزیوتراپیست تمرینات ایستادن با کمک، نشستن و برخاستن از روی صندلی و همچنین راهرفتن کوتاه در محیط را تدریجاً به برنامه اضافه میکند تا مرکز ثقل بدن تقویت شود و خطر سقوط کاهش یابد. تمرینات تعادلی باید بهعنوان بخشی ثابت از توانبخشی پس از شکستگی لگن گنجانده شود. به عبارت دیگر، اگر فرد در کنار فیزیوتراپیست (یا حتی با گرفتن دست یکی از بستگان) تمرین کند که یک پا را بالا ببرد و تعادل خود را حفظ کند، در نهایت هنگام راهرفتن کمتر تعادل خود را از دست میدهد. بدین ترتیب، با گذشت زمان، مدیریت فعالیتهای روزمره (مثل قدمزدن داخل منزل، نشستن و برخاستن امن) تبدیل به بخش مهمی از روند درمان میشود؛ آموزش مهارتهای ADL (فعالیتهای روزمره مانند لباس پوشیدن، توالت رفتن، آشپزی ساده) نیز در پروتکل توانبخشی توصیه شده است. این نکته مشابه آن است که داروی خوراکی نمیتواند کاربردی باشد مگر اینکه بیمار در کنار آن رژیم غذایی مناسبی داشته باشد؛ توانبخشی خانگی نیز باید مرتبط با نیازهای واقعی روزمره بیمار باشد تا نتیجه کامل حاصل شود.
نحوه انجام تمرینات خانگی فیزیوتراپی بعد از شکستگی لگن
علاوه بر جلسات بالینی، پژوهشها تأکید میکنند که تمرینات خانگی منظم پس از ترخیص از بیمارستان باید ادامه یابد. برنامههای ورزشی خانگی، زمانی که تحت هدایت فیزیوتراپیست طراحی شوند، به بهبود قابل توجه تعادل (نمره بیمورک تعادل) و قدرت ران (تست توگ) سالمندان منجر میشوند. به بیان دیگر، ادامه ورزش حتی بدون حضور مستقیم درمانگر نیز میتواند کیفیت حرکت و احساس استقلال سالمند را تقویت کند. درست مانند اینکه استفاده از تجهیزات ساده در منزل (مثلاً باندهای کششی یا گامبرداری داخل خانه) به هزینه کمی نیاز دارد اما مزایای آن طولانیمدت است، مطالعات نشان دادهاند تمرین خانگی میتواند عملکرد جسمانی، قدرت عضلات و حتی جنبههای سلامت عمومی (مانند کیفیت زندگی فیزیکی) را بهبود بخشد.
نکته مهم این است که فیزیوتراپیست باید برنامهای شخصی تدوین کند که با وضعیت فعلی بیمار همخوانی داشته باشد. دستورالعملهای بالینی جدید بر این موضوع تأکید دارند که انجام ورزش تحت نظر متخصص (بهعنوان مثال تمرینات مقاومتی تدریجی) بهتر است تا انجام خودسرانه و بدون برنامه. از طرفی، زمانی که بیماران به منازل خود بازمیگردند، حمایت و پیگیری تیم درمان نیز ضروری است؛ ارائه توانبخشی روزانه و ادامه آن پس از مرخصی، اثربخشی درمان را بالا میبرد.
ورزشهای گروهی و تمرینات هوازی خانگی (مانند فعالیتهای ساده در محیط امن خانه) به بهبود تعادل و قدرت پاها کمک میکنند. مطالعات نشان دادهاند انجام راهرفتن منظم (با یا بدون واکر) در منزل پس از شکستگی لگن، علاوه بر تقویت قلب و عروق، ثبات راه رفتن را بهبود میبخشد. همچنین شرکت در فعالیت گروهی میتواند انرژی بیشتری به بیمار بدهد و انگیزه وی را برای ادامه ورزش بالا ببرد.
تحقیقات نشان دادهاند توانبخشی با تجهیزات ساده خانگی میتواند اثر چشمگیری در تقویت عضلات پا و کاهش سفتی مفصل داشته باشد.
نکات مراقبتی فیزیوتراپی شکستگی لگن
ابتدا باید محیط تمرین امن باشد: سطوح صاف و غیرلغزنده، نور مناسب و حذف موانعی مثل فرشهای لیز. هرگز نباید فشاری بیش از حد به مفصل وارد شود. به بیماران توصیه میشود که از وزنگذاری محافظتشده استفاده کنند؛ در روزها و هفتههای اولیه، قدمزدن با واکر یا عصا تحت نظر انجام شود تا احتمال سقوط کاهش یابد. همچنین آموزش صحیح استفاده از عصا بسیار مهم است؛ قد عصا باید مناسب بیمار باشد و عصا در سمت مقابل پای آسیبدیده نگه داشته شود تا تعادل بهتر حفظ شود.
علاوه بر این، باید مواظب علائم هشدار بود. اگر سالمند هنگام تمرین احساس درد شدید، سرگیجه یا تنگی نفس کند، باید تمرین را متوقف کند و پزشک یا فیزیوتراپیست را در جریان بگذارد. برای مثال، در روز اول پس از جراحی ممکن است فرد هنوز نتواند وزن کامل را روی پای شکسته بیندازد؛ در این حالت، طبق نظر فیزیوتراپیست، میتوان تمرین ایستادن را با کمک گرفتن از سطح یا اطرافیان انجام داد تا به مرور تحمل وزن افزایش یابد. همچنین فشار خون و نبض فرد طی جلسات درمان چک میشوند و تمرینات به تدریج (بهصورت کوتاه و زیر نظر) افزایش مییابد تا عارضهای پیش نیاید. بهعنوان مثال، در ماههای اول پس از شکستگی باید از خمکردن شدید لگن خودداری کرد (مانند بلند کردن اجسام سنگین یا نشستن روی صندلی خیلی کوتاه).
انگیزهبخشی و حمایت روانی
تجربه نشان میدهد تشویق و ارتباط عاطفی عامل مهمی در پایبندی سالمند به برنامه درمانی است. فیزیوتراپیستها و خانواده باید با صدای گرم و نگاه حامی به بیمار انگیزه بدهند. به او توضیح دهند که انجام منظم تمرین، درست مثل «داروی قدرتمند» است که قدرت و استقلال او را تقویت میکند. استفاده از جملات ساده و مثبت مثل «آفرین، خوب میروی!» یا «عالیه، یک قدم جلوتر!» میتواند اعتمادبهنفس بیمار را بالا ببرد. همچنین توصیه میشود اهداف کوتاهمدت و قابللمس تعیین شود؛ به عنوان مثال، اول حفظ تعادل در یک قدم و سپس افزایش تعداد گامها. تکنیکهای آموزشی انگیزشی مانند برقراری رابطه درمانی مبتنی بر اعتماد و احترام و شناخت موانع فردی (مثلاً ترس از زمینخوردن) بسیار مؤثر است. همچنین، به بیماران کمک کنید منابع موفقیت را ببینند؛ مثلاً ذکر داستان افرادی که علیرغم سن بالا دوباره توان راهرفتن را به دست آوردهاند، میتواند الهامبخش باشد. مشارکت خانواده نیز بخش مهمی از حمایت است؛ همراهی کودکان یا نوهها در تمرینات سبک یا تعریف تجربههای مثبت از سوی بستگان میتواند در تقویت انگیزه سالمند بسیار مفید باشد.
مجموعه پرستار سالمند با بهرهگیری از گروهی مجرب از فیزیوتراپیستهای متخصص سالمندان، خدمات فیزیوتراپی در منزل را به بیماران پس از شکستگی لگن ارائه میدهد. از مزایای این خدمات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
برنامه درمان شخصی: هر فرد پس از ارزیابی دقیق فیزیوتراپیست، یک برنامه اختصاصی دریافت میکند که متناسب با سطح توانایی و سرعت بهبود او تنظیم شده است.
دستگاهها و تجهیزات مناسب: کادر ما با استفاده از تجهیزات سبک خانگی و متناسب با نیاز بیمار (مانند باندهای کشی، توپ فیزیوتراپی و واکر) ورزشهای تقویتی و تعادلی را اجرا میکنند.
حضور در منزل: با اعزام فیزیوتراپیست به محل زندگی شما، دغدغه و هزینه رفتوآمد برای سالمند از بین میرود و تمرینات در محیط دلخواه و راحت بیمار انجام میشود.
هماهنگی درمانی: اگر پزشک معالج شما دارو یا مراقبتهای خاصی تجویز کرده باشد، تیم ما این اطلاعات را با تیم درمانی شما هماهنگ میکند تا برنامه فیزیوتراپی در بهترین وضعیت اجرا شود.
پشتیبانی ۲۴ ساعته: در هر ساعتی از روز میتوانید با ما تماس بگیرید تا به سؤالها و نگرانیهای شما در مورد روند درمان پاسخ دهیم.
ضمانت بازگشت وجه: در صورت عدم رضایت از خدمات فیزیوتراپی، بدون هیچ پرسشی مبلغ پرداختی شما کامل بازگردانده میشود.
ما اطمینان داریم که سالمند شما در مسیر توانبخشی پیشرفت خواهد کرد. همین امروز با ما تماس بگیرید تا با مشاوره و تعیین وقت اولیه، اولین گام را برای بازیابی توان و استقلال سالمند خود بردارید. متخصصان ما آماده پاسخگویی و همراهی شما هستند و در هر مرحله پشتیبان شما خواهند بود.
تماس و مشاوره تلفنی: ۶۶۱۷۷۸۸۲-۰۲۱
