زمان لازم برای مطالعه صفحه 11 دقیقه
خلاصه این مطلب
- UTI یا عفونت مجاری ادراری وقتی رخ میدهد که میکروبها (اغلب باکتریها) وارد مجرای ادرار و مثانه شوند و باعث التهاب و سوزش شوند.
- سوزش ادرار، تکرر ادرار با حجم کم، احساس فوریت، درد زیر شکم، ادرار کدر/بدبو و گاهی وجود خون در ادرار از علائم این بیماری است.
- سالمندان، زنان، افراد دیابتی، کسانی که مثانه را کامل تخلیه نمیکنند، مصرفکنندگان سوند، و افرادی با سابقه عفونتهای تکرارشونده در گروه افراد پرخطر قرار دارند.
- تشخیص و درمان با آزمایش ادرار و در صورت نیاز کشت ادرار انجام میشود و درمان اصلی اغلب آنتیبیوتیکِ تجویزی پزشک است (قطع زودهنگام دارو میتواند عود ایجاد کند).
- نشانههایی مثل تب، لرز، درد پهلو/کمر، تهوع یا گیجی (بهخصوص در سالمندان) میتواند نشانه درگیری کلیه یا شدت بیماری باشد و نیاز به پیگیری فوری دارد.
عفونتهای مجاری ادراری یکی از شایعترین انواع عفونتها در جهان هستند. بیش از نیمی از زنان در طول عمرشان حداقل یک بار عفونت ادراری را تجربه میکنند و این بیماری در مردان نیز دیده میشود. مرکز کنترل و پیشگیری بیماریها (CDC) خاطرنشان میکند که عفونتهای ادراری غالباً وقتی رخ میدهند که باکتریهای پوست یا روده وارد مجاری ادرار شده و مثانه یا کلیهها را آلوده کنند. اما آگاهی از علل، نشانهها و شیوههای پیشگیری میتواند احتمال ابتلا را کاهش دهد و درمان را سادهتر کند. در این مطلب تصویری جامع از عفونتهای ادراری ارائه میشود. با ما همراه باشید.
انواع عفونت ادراری
عفونت ادراری زمانی رخ میدهد که میکروبها – عمدتاً باکتریهای ایکولای – وارد دستگاه ادراری شده و در آن تکثیر میشوند. سیستم ادراری شامل کلیهها، حالبها، مثانه و مجرای ادرار است. بیشتر عفونتها «پاییندست» هستند و مثانه (سیستیت) یا مجرای ادرار را درگیر میکنند، اما عفونتهایی که به کلیهها سرایت میکنند (پایلونفریت) میتوانند خطرناکتر باشند. به همین دلیل آشنایی با انواع عفونت و تفاوتهای علائم در بخشهای مختلف دستگاه ادراری اهمیت دارد.
عفونت مثانه باعث فشار یا درد در ناحیه زیر شکم، تکرر ادرار و گاهی وجود خون در ادرار میشود. عفونت مجرای ادرار معمولاً با احساس سوزش هنگام ادرار و ترشح همراه است. اما عفونت کلیه ممکن است با تب بالا، لرز، درد در پهلو و حالت تهوع همراه باشد و نیاز به درمان فوری دارد. در اکثر موارد پزشکان برای تشخیص دقیق، آزمایش ادرار یا کشت میکروبی تجویز میکنند.
علت و عوامل خطر
علت اصلی عفونتهای ادراری ورود باکتریها یا در موارد نادر قارچها به مجاری ادرار است. باکتریهای روده نظیر Escherichia coli (ایکولای) عامل عمده عفونت مثانه هستند. عواملی که خطر ورود این باکتریها را افزایش میدهند عبارتاند از:
بدن و جنسیت: زنان به علت کوتاه بودن مجرای ادرار و نزدیکی آن به واژن و مقعد بیشتر در معرض عفونت هستند. مطالعات نشان میدهد زنان تا ۳۰ برابر بیشتر از مردان دچار عفونت ادراری میشوند و نزدیک به ۴۰٪ آنان ظرف شش ماه بعد از یک عفونت ممکن است عفونت دیگری را تجربه کنند.
فعالیت جنسی و روشهای پیشگیری: استفاده از دیافراگم یا اسپرمکش میتواند باکتریهای مفید واژن را از بین ببرد و ریسک عفونت را افزایش دهد. همچنین رابطه جنسی میتواند باکتریها را به مجرای ادرار منتقل کند.
بارداری و یائسگی: تغییرات هورمونی در بارداری باعث تغییر فلور واژن و باقی ماندن ادرار در مثانه میشود که زمینه رشد باکتریها را فراهم میکند. پس از یائسگی نیز کاهش استروژن موجب خشکی و نازکی بافت واژن و افزایش احتمال عفونت میشود.
دیابت و ضعف سیستم ایمنی: بیماریهایی مانند دیابت، مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی یا پیوند اعضا، توان دفاعی بدن را کاهش میدهد و امکان رشد میکروبها را فراهم میکند.
وجود جسم خارجی یا انسداد: سنگ کلیه، بزرگی پروستات یا استفاده طولانیمدت از کاتتر ادراری میتواند باعث تجمع ادرار و بروز عفونت شود. حتی برخی کودکان با نقص مادرزادی مانند برگشت ادرار از مثانه به حالب (reflux) متولد میشوند که خطر عفونت را افزایش میدهد.
عفونتهای ادراری غالباً وقتی رخ میدهند که باکتریهای پوست یا روده وارد مجاری ادرار شده و مثانه یا کلیهها را آلوده کنند.
نشانهها و علائم
علائم عفونت ادراری بسته به محل درگیری متفاوت است، اما برخی نشانهها مشترکاند. سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر ادرار با حجم کم، ادرار تیره یا بدبو و احساس فشار در ناحیه لگن از نشانههای شایع هستند. در موارد شدیدتر یا هنگامی که عفونت به کلیهها رسیده باشد، تب، لرز، درد پهلو، حالت تهوع و استفراغ نیز دیده میشود. در مردان ممکن است عفونت مکرر موجب تنگی مجرای ادرار شود.
نکته قابل توجه این است که در سالمندان یا افرادی که مشکل حافظه یا ارتباطی دارند، علائمی مانند سوزش ادرار ممکن است دیده نشود. در این افراد تغییرات رفتاری ناگهانی، گیجی، بیقراری یا کاهش اشتها میتواند نشانه ابتلا به عفونت باشد. بنابراین پرستاران و خانوادهها باید نسبت به چنین تغییراتی حساس باشند و به پزشک مراجعه کنند.
تشخیص و درمان
برای تشخیص عفونت ادراری، پزشک ابتدا شرح حال و علائم بیمار را بررسی میکند و سپس آزمایش ادرار تجویز میکند. نمونه «ادرار میانی» باید پس از تمیز کردن ناحیه تناسلی گرفته شود تا آلودگی خارجی نداشته باشد. در موارد تکرار شونده، تصویربرداری (سیستوسکوپی یا سیستگرام) و سایر تستها ممکن است لازم باشد.
درمان استاندارد عفونت ادراری مصرف آنتیبیوتیک به دستور پزشک است. بسته به نوع باکتری و محل درگیری، دوره درمان معمولاً بین ۳ تا ۱۰ روز است. مرکز کنترل بیماریها یادآوری میکند که مصرف دقیق دارو تا آخر دوره ضروری است و توقف زودهنگام میتواند باعث برگشت یا مقاومت میکروبی شود. اگر پس از دو تا سه روز مصرف دارو علائم بهبود نیافت یا بدتر شد، باید دوباره به پزشک مراجعه کرد. نوشیدن آب فراوان، استفاده از مسکنها برای کاهش درد و پرهیز از نوشیدنیهای محرک مانند کافئین و الکل نیز توصیه میشود.
در افراد سالمند که ممکن است چند دارو را همزمان مصرف کنند، تداخل دارویی اهمیت ویژهای دارد. پرستار میتواند بر اساس دستور پزشک زمان و میزان مصرف داروها را مدیریت کرده و از بروز عوارض جانبی پیشگیری کند. همچنین در صورت لزوم، پزشک ممکن است در زنان یائسه کرم استروژن واژینال یا داروهای پیشگیرانه تجویز کند.
عوارض احتمالی
اگر عفونت ادراری درمان نشود، میتواند به کلیهها سرایت کند و باعث آسیب دائمی شود. علاوه بر این، عفونت شدید ممکن است وارد خون شود و سپسیس ایجاد کند که تهدیدی جدی برای زندگی است. در مردان، عفونتهای تکرارشونده میتواند منجر به تنگی مجرای ادرار و مشکلات ادراری مزمن شود . در دوران بارداری، عفونتها ممکن است موجب زایمان زودرس یا وزن کم نوزاد شود. بنابراین پیگیری و درمان به موقع ضروری است.
در چنین مواردی مراجعه به پزشک متخصص خواب یا نورولوژیست ضروری است. درمان آپنهٔ خواب با استفاده از دستگاه CPAP یا اصلاح وضعیت خواب میتواند کیفیت خواب را بهبود بخشد. کنترل و درمان سندرم پای بیقرار یا مصرف داروهای مناسب باید تحت نظر پزشک انجام شود. سالمندانی که درگیر آلزایمر یا پارکینسون هستند، علاوه بر مراقبت دارویی، نیازمند حضور پرستاری هستند که نظارت بر ایمنی آنان را به عهده بگیرد و با آرامسازی محیط به خواب بهترشان کمک کند. مجموعهٔ پرستار سالمند با ارائهٔ پرستاران متخصص در زمینهٔ بیماران نورولوژیک، نقش موثری در کاهش بیخوابی این بیماران دارد.
پیشگیری از عفونت ادراری
نوشیدن آب کافی: نوشیدن شش تا هشت لیوان مایعات در روز باعث رقیق شدن ادرار و خروج باکتریها میشود. در سالمندان باید مراقب تعادل آب و الکترولیت بود و پرستار میتواند این موضوع را کنترل کند.
عدم نگه داشتن ادرار: ادرار طولانی مدت در مثانه زمینه تکثیر باکتریها را فراهم میکند؛ بنابراین توصیه میشود هر سه تا چهار ساعت مثانه تخلیه شود.
رعایت بهداشت: پاک کردن از جلو به عقب پس از ادرار یا مدفوع، شستوشوی روزانه ناحیه تناسلی بدون استفاده از صابونهای محرک و عدم دوش واژینال در زنان ضروری است.
ادرار قبل و بعد از رابطه جنسی: این کار به تخلیه باکتریهای وارد شده کمک میکند.
پوشیدن لباسهای نخی و آزاد: لباسهای تنگ و پارچههای مصنوعی باعث افزایش رطوبت و رشد باکتریها میشود.
بررسی روشهای جلوگیری از بارداری: در صورت استفاده از دیافراگم یا اسپرمکشها بهتر است با پزشک مشورت کرده و از روشهای دیگری استفاده شود.
تغذیه سالم: مصرف میوهها و سبزیجات سرشار از آنتیاکسیدان، پروبیوتیکها و لبنیات به حفظ تعادل فلور روده کمک میکند. مطالعات نشان دادهاند مصرف کرنبری ممکن است در برخی افراد، احتمال عفونت را کاهش میدهد.
عفونت ادراری در سالمندان
عفونتهای ادراری در سالمندان اغلب پیچیدهتر است زیرا ممکن است همزمان با بیماریهای مزمن مانند دیابت، فشار خون یا مشکلات حرکتی همراه شود. ایمنی و مراقبت مناسب برای سالمندان نقش حیاتی دارد. در اینجا نقش خدمات پرستاری در منزل برجسته میشود. پرستاری که آموزش دیده است، نه تنها میتواند علائم اولیه عفونت را شناسایی کند، بلکه با مراقبتهای شخصی، کنترل داروها، تغذیه متناسب و فیزیوتراپی از بروز عفونت و عوارض آن پیشگیری میکند. لذا انتخاب موسسهای معتبر برای مراقبت از سالمندان در منزل اهمیت زیادی دارد.
موسسه «پرستار سالمند» با مجوز رسمی وزارت بهداشت و بیش از دو دهه تجربه، خدمات جامعی برای نگهداری و پرستاری از سالمندان در منزل ارائه میکند. با تیمی از پرستاران مجرب و آموزشدیده، تلاش میکنیم آسایش، سلامت جسمی و روانی سالمندان را فراهم کنیم و دغدغههای خانوادهها را کاهش دهیم. تمامی خدمات شامل ضمانت بازگشت وجه تا ۷۲ ساعت است؛ یعنی اگر مشتری در روزهای نخست از خدمات راضی نبود، میتواند هزینه پرداختی را پس بگیرد.
خدمات موسسه بر اساس نیازهای جسمی و روحی سالمندان تنظیم میشود و توسط پرستاران آموزشدیده و باتجربه ارائه میگردد. همچنین مجموعه مشاوره رایگان و اعزام آزمایشی پرستار را ارائه میدهد تا خانوادهها بتوانند قبل از عقد قرارداد، کیفیت و تناسب خدمات را ارزیابی کنند. اعزام سریع پرستار، قیمت مناسب، پشتیبانی ۲۴ ساعته، تمرکز تخصصی بر سالمندان، پوشش سراسری تهران، و انعطافپذیری در ارائه خدمات از جمله مزایای مجموعه ما است. تیم پرستار سالمند دارای پرستاران تأییدشده توسط وزارت بهداشت و معاونت درمان دانشگاههای علوم پزشکی است و همه نیروها پیش از شروع به کار دورههای آموزشی ویژه سالمندان را میگذرانند. این ترکیب از تخصص، تجربه و پشتیبانی شبانهروزی، خیال خانوادهها را راحت میکند که سالمندشان در محیط منزل، مراقبتی ایمن و شایسته دریافت میکند.
عفونتهای ادراری بیماریهایی شایع ولی قابل پیشگیری و درمان هستند. شناخت علائم، توجه به عوامل خطر و رعایت توصیههای بهداشتی میتواند احتمال ابتلا را بهطور قابل توجهی کاهش دهد. در عین حال، سالمندان و افرادی که به دلیل بیماریهای دیگر آسیبپذیرتر هستند، نیاز به مراقبت ویژه دارند. در این زمینه، بهرهگیری از خدمات پرستاری حرفهای در منزل نه تنها کیفیت زندگی سالمندان را بهبود میبخشد، بلکه میتواند با نظارت دقیق، از بروز عفونتها و عوارض آن جلوگیری کند. موسسه «پرستار سالمند» با ارائه خدمات تخصصی، پشتیبانی ۲۴ ساعته، امکان ضمانت بازگشت وجه و تیمی از پرستاران مورد تایید، نمونهای موفق از این رویکرد است که میتواند الگوی مناسبی برای خانوادهها باشد. اگر به فکر سلامت عزیزان سالمندتان هستید و میخواهید در محیطی صمیمی و امن از آنان مراقبت کنید، شاید زمان آن رسیده باشد که با این مجموعه تماس بگیرید و از مشاوره رایگان آن بهرهمند شوید.
تماس و مشاوره تلفنی: ۶۶۱۷۷۸۸۲-۰۲۱
